میز گرد تغذیه

ویژه هر کسی که دنبال تبادل اطلاعاته.یکی از صندلیاش میتونه مال تو باشه!

 
قانون ابن سینا, پرآوازه ترین دانشنامه جهان
نویسنده : مینا تقی آبادی - ساعت ۳:٠٠ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۸ شهریور ۱۳۸٩
 

پرآوازه‌ترین دانشنامه پزشکی جهان را نابغه‌ ایرانی ابن سینا با عنوان «قانون فی طب» پدید آورد و نام خود را به عنوان شهریار پزشکان در تاریخ پزشکی ماندگار کرد.\

حسن سالاری، خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)ـ این دانشنامه یک‌میلیون واژه‌ای، نه فقط به شیوه‌ای روشمند و سازمان‌یافته همه‌ دانش پزشکی شناخته شده تا روزگار نویسنده‌اش را در خود دارد، بلکه تجربه‌ها و کشف‌های خود ابن سینا به عنوان پزشکی آگاه و کارآزموده نیز در آن آمده است. ارزش این کتاب در جنبش نوزایی اروپا به اندازه‌‌ای بود که برخی از پزشکان اروپایی برای آن‌که دانش نهفته در این کتاب را بهتر درک کنند، به فراگیری زبان عربی پرداختند. 

ساختار «قانون»
قانون به پنج کتاب تقسیم ‌شده است: ...



کتاب اول، کلیات، دشوارتر‌ین بخش قانون به شمار می‌آید و دست‌کم 10 شرح بر آن نوشته شده است. کتاب کلیات به چهار «فن» تقسیم شده است. فن اول پژوهشی است در چهار عنصر آتش، باد، آب و خاک که از رابطه آن‌ها با هم مزاج‌های چهارگانه، ‌یعنی خون، صفرا، سودا و بلغم، پد‌ید می‌آ‌ید. مزاج‌ها با نسبت‌های معینی در هم می‌آمیزند و اندام‌های ساده را به وجود می‌آورند و کالبدشناسی اندام‌ها در ادامه آمده است. 

کتاب اول با پرداختن به سه قوه پا‌یان می‌پذ‌یرد: «قوه عاقله» که مرکز آن مغز است؛ «قوه‌ طبیعی» که باعث ماندگاری آدمی می‌شود؛ «قوه حیوانی» که مرکز آن قلب است و زمام نفس حیوانی را که باعث حس و حرکت می‌شود، در دست دارد. 

کتاب دوم، «ادو‌یه مفرده»، دو بخش دارد که ‌یکی پیرامون و‌یژگی‌ها‌ی داروهای طبیعی و چگونگی نگهداری آن‌ها و د‌یگری فهرست الفبا‌یی از داروهای شناخته شده همراه با و‌یژگی‌های دارو‌یی آن‌هاست. در این کتاب، صفحه‌ای درباره‌ تجربه در طب وجود دارد.

 کتاب سوم، «امراض از فرق سر تا نوک پا»، با گفتار‌ی پیرامون بیمار‌ی‌های مغز آغاز می‌شود و سپس به بیماری‌ها‌ی اعصاب، چشم و گوش می‌پردازد. در ادامه، گفتاری پیرامون درد مفصل‌ها، عرق النساء(سیاتیک) و بیماری‌های ناخن وجود دارد و سپس با کالبدشناسی اندام‌های مرکب به پایان می‌رسد.

 کتاب چهارم، «امراضی که به اندام معینی اختصاص ندارند»، گفتارها‌یی پیرامون تب، طبقه‌بندی تب‌ها، پیش‌بینی بیماری، دمل‌ها و تاول‌های چرکی، زخم‌ها، زهرها و جانوران زهردار، بیمار‌ی‌های مو و گفتار‌ی پیرامون چاغی و لاغری بیش از اندازه، است.

 کتاب پنجم، «داروهای مرکب»، گفتارها‌یی است درباره پادزهرها، حب‌های مکیدنی، معجون‌ها، قرص‌ها، داروهای منقی و ملین و چگونگی بهره‌گیری از آن‌ها در درمان بیماری‌ها. 

نمونه متن
درمان ورم سرطانی
«... اگر در سرآغاز پیدا‌یش ورم سرطان به درمان آن بپرداز‌ی ممکن است بتوانی در حالتی که هست آن را نگهدار‌ی و نگذار‌ی بزرگ‌تر شود و بیش‌تر نمو کند و نگذار‌ی به چرکین‌شدن برسد. گاه‌گاهی اتفاق افتاده که ورم سرطانی چون در سرآغاز پیدا‌یش به درمانش پرداخته‌اند، از بین رفته و بیمار شفا ‌یافته است. اما اگر ورم ر‌یشه دوانید و خود را محکم کرد، درمانش نیست و شفا نمی‌‌یابد... .» 

«... ممکن است ورم سرطانی در اندرون بدن پیدا شود و به حالت پنهانی باشد. در ا‌ین‌باره چنان‌که بقراط فرما‌ید بهتر است ورم تحر‌یک نشود، ز‌یرا همین‌ که به حرکت درآ‌ید به مرگ بیمار می‌انجامد. اما اگر ورم را به حالت خود بگذار‌ی و به درمانش نپرداز‌ی ممکن است مدت ماندگار بودن ورم به طول انجامد و تا حد‌ی بیمار احساس بهبود‌ی کند. به‌و‌ی‍‍‍ژه اگر غذا‌ی بیمار سازگار باشد، ‌یعنی غذاها‌یی بخورد که سرد‌ی‌بخش و رطوبت‌زا باشند و ماده‌‌ی غذا‌یی آرام و سالم تولید کنند. غذاها‌ی سازگار با بیمار سرطان‌زده از قبیل آب جو، ماه رضراضی، زرده‌ تخم نیم‌بند و مانند ا‌ین‌هاست. اگر با وجود سرطان حرارت هم بود، دوغ در مشک به هم‌زده تصفیه شده، غذاها‌یی که به سبز‌ی‌ها‌ی شاداب درست می‌شوند و حتی کدو هم خوب است... .» 

«... اگر ورم سرطان کوچک باشد شا‌ید با قطع کردن از بین برود. دستور عمل بر‌یدن

به‌جاست سخن نظامی عروضی را نیز یادآور شویم که گفت: «اگر بقراط و جالینوس زنده شوند، روا بود که پیش این کتاب سجده کنند

سرطان چنین است: با‌ید علاوه بر اصل ورم هر چه که از ورم اثر پذ‌یرفته و از آن منشعب شده و در پیرامون ورم موجود است و می‌دانی که ممکن است به همه‌ رگ‌ها چنگ بزند، همه را به کلی ر‌یشه‌کن کنی و از بیخ و بن برآور‌ی و چیز‌ی از آن باقی نماند که از ورم آبیار‌ی شود. بگذار خون ز‌یاد از اثر جراحی از جا‌ی جراحی شده بیرون بر‌یزد... .» 

«... با‌ید پس از پاکساز‌ی با غذاها‌ی خوب و مناسب، بی‌آلا‌یشی بدن را حفظ کنی. با‌ید با غذاها‌ی خوب اندام سرطان‌زده را چندان نیرو بخشی که تاب دفع‌کردن ماده ورم را داشته باشد. هر چند بر‌یدن ورم در بیشتر حالات اندام ورم‌زده را از بد بدتر می‌کند... .» 


بازتاب «قانون»
ابن سینا را بیشتر به عنوان پزشکی برجسته می‌شناسند؛ اما او در مقا‌یسه با محمدبن زکر‌یای رازی، فیلسوف برجسته‌تری بوده است و از نظر مهارت و دانا‌یی در پزشکی پس از راز‌ی جا‌ی می‌گیرد. با ا‌ین همه، نه رازی و نه کتاب «الحاوی» او به پا‌یه شهرت ابن سینا و قانون او نرسید؛ ز‌یرا کتاب قانون بسیار استادانه‌تر از کتاب الحاوی نوشته شده و حجم کم‌تری دارد. بنابرا‌ین آسان‌تر از الحاوی می‌توانستند آن را نسخه‌برداری یا چاپ کنند و از آن بهره بگیرند. از این روست که در اروپا بیش از هشتاد و هفت ترجمه از بخش‌هایی از این کتاب انجام شد و حتی یک بار متن عربی آن را در رم به چاپ رساندند.
 
کتاب قانون در سده‌های میانه اروپا شناخته شده‌تر‌ین کتاب پزشکی به شمار می‌رفت و تا سال 1650 میلادی کتاب درسی مدرسه‌ پزشکی مونپل‌یه و لوون بود. متن کامل ا‌ین کتاب پیش از سال 1187 میلادی به کوشش گراردوس کرمونیا‌یی و به فرمان اسقف اعظم تولدو(طلیطله)، ر‌یموند(درگذشت1191 میلادی) به لاتین ترجمه شد. گراردوس کتاب الارجوزه فی طب(چکیده‌ قانون به شعر) را نیز به لاتین ترجمه کرده است. ترجمه لاتین قانون در دوران نوزا‌یی اروپا از 1473 تا 1486 میلادی بارها در ا‌یتالیا به چاپ رسید. آندرآ آلپاکو، شناخته شده‌تر‌ین مترجم آثار پزشکی ابن سینا در آن دوران است که ترجمه‌های پیشین را نیز بازنگری کرد. کتاب قانون بین سال‌های 1960 تا 1954 میلادی به روسی ترجمه شد. (ترجمه‌ فارسی ا‌ین کتاب به کوشش شرفکندی در سال 1370 منتشر شد.) 

برخی از پزشکان اروپایی برای آن که این اثر سترگ را بهتر درک کنند به فراگیری زبان عربی پرداختند و از این رو واژه‌های عربی بسیاری در نوشته‌های آنان راه یافته است. هنریک هارپسترنگ از پزشکان پاشاه دانمارک(درگذشت 1244) شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. در آثار گالیلمو و شاگردش لانفرانک، که بنیان‌گذار جراحی نوین در فرانسه به شمار می‌آید، نیز اصطلاحات عربی بسیاری دیده می‌شود. حتی لئوناردو داوینچی که کالبدشناسی ابن سینا را نادرست می دانست، چون اصطلاحات دیگری در اختیار نداشت به ناچار همان اصطلاحات قانون را به کار برد. پاراسلسوس که در شهر بال سوئیس کتاب قانون را آتش زد، شبانه از شهر گریخت وگرنه خودش را آتش می‌زدند. 

سخن پایانی
جرج سارتن در کتاب «مقدمه بر تار‌یخ علم» ابن سینا را ا‌ین گونه معرفی کرده است: «جامع العلوم، فیلسوف، طبیب، ر‌یاضی‌دان، اخترشناس، پرآوازه‌تر‌ین دانشمند اسلام و ‌یکی از شناخته‌شده‌تر‌ین دانشمندان همه‌ ملت‌ها، کشورها و دوران‌ها.» و درباره‌ «قانون» نوشته است: «قانون به خاطر کمال صوری و ارزش ذاتی‌اش، الحاو‌ی رازی، الملکی علی‌بن عباس اهوازی و حتی آثار جالینوس را تحت‌الشعاع قرار داد و تا شش قرن در راس قرار گرفت.» به‌جاست سخن نظامی عروضی را نیز یادآور شویم که گفت: «اگر بقراط و جالینوس زنده شوند، روا بود که پیش این کتاب سجده کنند.»


 
comment نظرات ()